از همان اولین دندان دائمی که رویش می کند توجه والدین به این مساله جلب می شود که آیا دندان صاف و مرتب روییده است و اگر کج است چه کاری می توان انجام داد؟
توجه به نحوه رویش دندانهای دائمی کودک بسیار مهم است. کج در آمدن دندانها و بهم ریختگی دندانهای کودک می تواند در سنین بالاتر مشکلات زیادی ایجاد کند.
اینکه دندانهای کودکی کج باشد یا دندانها بهم ریخته و نامرتب رویش کرده باشند دلایل بسیاری می تواند داشته باشد. یکی از مهمترین دلایل مسائل ژنتیکی است که بر روی فرم فک و اندازه آن و فرم و اندازه دندانها تاثیر دارند. ممکن است اندازه دندانها و فک کودک باهم تطابق نداشته باشند و این مساله از طریق وراثت به او منتقل شده است. وجود کمبود فضا در فک باعث ظاهر نامرتب دندانها می شود.
گاهی وجود یک دندان اضافه در فک می تواند رویش صحیح دندانها را به خصوص در ناحیه قدام بالای فک دچار اختلال کند. گاهی موقعیت قرار گیری فک ها نادرست است مثلا فک بالا جلوتر از جایی که باید باشد قرار دارد و یا فک بالا عقب تر از جایی که باید قرار بگیرد قرار گرفته است (همین حالت برای فک پایین هم می تواند باشد) و این موقعیت نامناسب فک ها علاوه بر ایجاد مشکلاتی در فرم صورت باعث ظاهر نامرتب دندانها هم می شود. هم چنین موقعیت فک ها در صورتی که تصحیح نشود در بزرگسالی مشکلات مفصل فکی یا مشکلات جویدن برای فرد ایجاد خواهد کرد.
وقتی دندانهای دائمی کودک تازه رویش کرده اند و ظاهر کج و نامرتبی دارند والدین اولین راهی که به ذهنشان می رسد این است که دندانهای شیری کناری کشیده شوند تا این دندانها صاف شوند! ولی این راه مناسبی نیست. چون هر دندان شیری در زیر خود یک دندان دائمی دارد که در انتظار رویش است و با کشیدن دندان شیری و استفاده فضای آن برای دندانهای دائمی کناری، یک دندان دائمی که در زیر آن دندان شیری است به اصطلاح گیر می افتد و نمی تواند رویش کند. کشیدن دندان های شیری به منظور اصلاح فضا در فک باید زیر نظر متخصص ارتودنسی انجام شود.
پس چه باید کرد؟ ارتودنسی کودکان در حال رشد یک روش بسیار مفید و کاربردی است. فکر نکنید ارتودنسی فقط وقتی انجام می شود که همه دندانهای دائمی رویش کرده باشند، بلکه در دوران رشد کودک با پلاک های متحرک ارتودنسی می تواند بر روی استخوانهای فک اثر گذاشت و برای دندانها فضا ایجاد کرد و حتی موقعیت قرار گیری فک ها را اصلاح نمود.
سن مناسب برای این کار تا زمانی است که کودک به جهش رشدی و بلوغ نرسیده باشد مثلا بهتر است کودکان در سن حدود هشت سالگی جهت بررسی نیاز به درمان ارتودنسی معاینه شوند. چون دوره بلوغ پسران طولانی تر است و پسران طولانی تر رشد می کنند نسبت به دختران زمان بیشتری برای ارتودنسی های در حال رشد دارند و ممکن است شروع کار ارتودنسی در برخی موارد یک الی دو سال دیرتر از دختران باشد ولی این مساله به نوع مشکل فک و نظر متخصص ارتودنسی هم بستگی دارد.
اگر سن رشد کودک تمام شود دیگر تغییر دادن فک ها ممکن نیست.
یکی دیگر از دلایل بهم ریختگی دندانهای کودک زود کشیدن دندانهای شیری است . دندانهای شیری باید در زمان مشخص خودشان بیفتند اگر به هر دلیلی دندان شیری زودتر کشیده شد باید فضانگهدار در جای آن قرار داده شود تا فضای دندان کشیده شده تا زمان رویش دندان دائمی حفظ شود.
مسائلی مثل استفاده طولانی از پستانک یا مکیدن انگشت شست هم می تواند موجب بدشکلی فک ها و برهم ریختگی دندانها گردد. برای همین کودکان نباید بعد از دو سالگی از پستانک استفاده کنند.